راهنمای کامل تنظیم آمپلیفایر خودرو (مونو، 2 کانال، 4 کانال)

تنظیم درست آمپلیفایر یعنی: صدای بلندتر بدون دیستروشن، بیس کنترل‌شده، و محافظت از بلندگو/ساب. دو بخش اصلی تنظیمات همیشه این‌هاست:

1. Gain (گین / Level) برای هم‌سطح کردن ورودی و خروجی و جلوگیری از کلیپ

2. Crossover (کراس‌اور: HPF/LPF و گاهی Subsonic) برای فرستادن فرکانس درست به هر بلندگو

نکته خیلی مهم: گین “ولوم” نیست. گین فقط حساسیت ورودی آمپ نسبت به خروجی پخش/DSP را تنظیم می‌کند.

قبل از شروع: چک‌لیست سریع

ابزارهای پیشنهادی

• مولتی‌متر دیجیتال (ترجیحاً True RMS بهتره ولی معمولی هم جواب می‌ده)

• فایل تست‌تون (Test Tone)

  • برای ساب: 50Hz

  • برای بلندگوهای فول‌رنج/کامپوننت: 1kHz

• پیچ‌گوشتی تنظیم

آماده‌سازی تنظیمات

1. EQ، Loudness، Bass Boost روی پخش را خاموش کن یا “Flat” بذار.

2. کراس‌اورهای پخش را یا خاموش کن یا روی حالت پیش‌فرض بگذار (بعداً تصمیم می‌گیریم کراس‌اور روی آمپ باشد یا پخش—ترجیحاً یکی را انتخاب کن، نه هر دو همزمان).

3. گین آمپ را کاملاً کم کن.

4. ولوم پخش را بالا ببر تا نزدیک مرز دیستروشن شود، سپس کمی پایین‌تر از همان نقطه تنظیم کن و همان‌جا نگه دار. (این می‌شود “ولوم مرجع تنظیم”)

روش استاندارد تنظیم گین (۲ روش)

روش 1: تنظیم گین با مولتی‌متر (دقیق‌تر)

این روش بر اساس ولتاژ خروجی هدف انجام می‌شود:

فرمول ولتاژ هدف

V = √(P × R)

• V = ولتاژ AC هدف روی خروجی آمپ

• P = توان RMS واقعیِ موردنظر روی آن کانال (وات)

• R = امپدانس بلندگو/ساب (اهم)

مثال: اگر کانال ساب روی 4Ω قرار است 300W RMS بدهد:
V = √(300×4) = √1200 ≈ 34.6V

مراحل

1. سیم بلندگو/ساب را از خروجی آمپ جدا کن (برای اندازه‌گیری بدون بار).

2. مولتی‌متر را روی AC Voltage بگذار.

3. تست‌تون مناسب را پخش کن (ساب 50Hz / فول‌رنج 1kHz).

4. ولوم پخش را روی همان “ولوم مرجع تنظیم” ثابت نگه دار.

5. پراب‌ها را به خروجی همان کانال آمپ بزن.

6. گین را آرام زیاد کن تا عدد مولتی‌متر به ولتاژ هدف برسد.

7. گین را همان‌جا متوقف کن.

8. سیم بلندگو/ساب را وصل کن و با موسیقی واقعی چک کن.

نکته: اگر Bass Boost یا EQ را بعداً زیاد کنی، احتمال کلیپ بالا می‌رود. یا از اول با همان حالت “مصرف واقعی” تنظیم کن، یا بعد از تغییر EQ دوباره گین را چک کن.

روش 2: تنظیم گین با گوش (سریع‌تر، ولی کم‌دقت‌تر)

1. گین کم، ولوم مرجع ثابت.

2. موسیقی با کیفیت پخش کن.

3. گین را آرام زیاد کن تا اولین نشانه‌های دیستروشن/خش شنیده شود.

4. کمی گین را کم کن تا دیستروشن کامل قطع شود.

تنظیم کراس‌اور: HPF / LPF یعنی چی؟

• HPF (High Pass Filter): فرکانس‌های پایین را قطع می‌کند تا به بلندگوهای درب فشار نیاید.

• LPF (Low Pass Filter): فرکانس‌های بالا را قطع می‌کند تا ساب فقط بیس بزند.

• Subsonic (Infrasonic) (روی بعضی آمپ‌های مونو): فرکانس‌های خیلی پایین‌تر از توان باکس را قطع می‌کند تا ساب آسیب نبیند (مخصوصاً باکس پورت‌دار).

قانون طلایی: برای شروع، بیشتر سیستم‌ها با کراس‌اور حدود 80Hz راحت و تمیز می‌نشینند.

1) تنظیم آمپلیفایر مونو (برای ساب ووفر)

آمپ مونو معمولاً این کنترل‌ها را دارد: Gain، LPF، Subsonic، Bass Boost، گاهی Phase

گین مونو

• بهترین حالت: با مولتی‌متر و تست‌تون 50Hz (طبق فرمول بالا).

• اگر با گوش تنظیم می‌کنی: تا مرز دیستروشن، سپس کمی پایین‌تر.

LPF مونو (فیلتر پایین‌گذر ساب)

نقطه شروع پیشنهادی:

• LPF = 70 تا 90Hz

• اگر بیس “لوکال” می‌شود (صدا از صندوق حس می‌شود) → کمی پایین‌تر بیاور (مثلاً 70–75Hz)

• اگر ساب کم‌حجم و “توخالی” شد → کمی بالاتر ببر (مثلاً 85–90Hz)

Subsonic (اگر باکس پورت‌دار داری)

• باکس Sealed: معمولاً Subsonic لازم نیست یا خیلی پایین تنظیم می‌شود.

• باکس Ported:

  • Subsonic را حدود 5 تا 10Hz پایین‌تر از تیونینگ باکس بگذار.

  • اگر تیونینگ را نمی‌دانی: برای شروع 25 تا 30Hz گزینه امنی است و بعد با گوش اصلاح کن.

Bass Boost

• پیشنهاد حرفه‌ای: خاموش یا خیلی کم.
  چون Bass Boost اگر زیاد شود، کلیپ و آسیب به ساب را بالا می‌برد.

2) تنظیم آمپلیفایر 2 کانال

سناریوهای رایج:

• دو کانال برای کامپوننت جلو (چپ/راست)

• یا بریج (Bridge) برای ساب (اگر آمپ 2 کانال اجازه بریج بده)

حالت A: برای اسپیکرهای جلو (کامپوننت/کواکسیال)

گین 2 کانال

• تست‌تون 1kHz و تنظیم با مولتی‌متر دقیق‌تر است.

• ولتاژ هدف را با همان فرمول حساب کن (P توان RMS هر کانال، R امپدانس همان بلندگو).

HPF 2 کانال (مهم‌ترین بخش برای محافظت از درب‌ها)

نقطه شروع پیشنهادی:

• برای بیشتر بلندگوهای درب: HPF = 80 تا 100Hz

• اگر میدرنج ضعیف شد یا بیسِ درب را دوست داری: کمی پایین‌تر (70–80Hz)

• اگر صدای درب به تق‌تق افتاد یا فشار زیاد شد: بالاتر (100–120Hz)

اگر ساب داری، معمولاً HPF را بالاتر می‌گیرند تا درب‌ها راحت‌تر و تمیزتر کار کنند.

حالت B: بریج برای ساب

• فقط اگر آمپ 2 کانال Bridgeable باشد و امپدانس ساب با شرایط بریج سازگار باشد.

• در این حالت:

  • تست‌تون 50Hz

  • LPF = 70 تا 90Hz

  • Bass Boost حداقل

  • گین طبق فرمول (توان بریج‌شده و امپدانس ساب)

3) تنظیم آمپلیفایر 4 کانال

سناریوهای رایج:

• 4 اسپیکر (جلو/عقب)

• 2 اسپیکر جلو + 2 کانال بریج برای ساب

• یا کاملاً اکتیو (اگر DSP و تنظیمات دقیق‌تر داری)

حالت A: چهار اسپیکر (Front/Rear)

گین

• بهتر است گین جلو و عقب جدا تنظیم شود (چون حساسیت و امپدانس ممکن است فرق کند).

• تست‌تون 1kHz برای هر جفت کانال.

HPF

• برای بیشتر ستاپ‌ها:

  • جلو: 80 تا 100Hz

  • عقب: 90 تا 120Hz (برای اینکه عقب مزاحم صحنه جلو نشود و فشار هم کم شود)

حالت B: 2 کانال جلو + بریج ساب روی کانال 3/4

برای کانال‌های جلو (1/2)

• HPF = 80 تا 100Hz

• گین با تست‌تون 1kHz

برای کانال‌های بریج ساب (3/4 بریج)

• LPF = 70 تا 90Hz

• تست‌تون 50Hz

• گین با فرمول (توان بریج‌شده × امپدانس)

نکته: وقتی ساب را بریج می‌کنی، احتمال کلیپ بالا می‌رود چون توان بیشتر می‌شود—پس تنظیم گین دقیق‌تر (مولتی‌متر) خیلی کمک می‌کند.

تنظیم نهایی بعد از گین و کراس‌اور

1. با چند سبک موسیقی تست کن (پاپ، رپ، راک، بیس‌دار).

2. اگر صدای خواننده نازک شد → HPF را کمی پایین‌تر بیاور.

3. اگر درب‌ها تق‌تق یا خفه شدند → HPF را بالاتر ببر.

4. اگر بیس از عقب “داد می‌زند” و لوکال است → LPF را پایین‌تر بیاور.

5. اگر بیس کم‌جان است → LPF را کمی بالاتر ببر یا Level ساب را خیلی کم زیاد کن (نه Bass Boost سنگین).

اشتباهات رایج که سیستم را خراب می‌کند

• بالا بردن گین به جای ولوم

• همزمان فعال بودن کراس‌اور روی پخش و آمپ (دو بار فیلتر می‌شود و نتیجه عجیب می‌دهد)

• Bass Boost زیاد

• HPF پایین برای بلندگوهای درب (باعث آسیب و دیستروشن)

• تنظیم گین با موسیقی بی‌کیفیت/فایل فشرده